icon-file icon-email icon-link icon-avatar icon-download icon-folder icon-next icon-phone icon-right-arrow icon-settings icon-team close icon-linkedin icon-twitter icon-appel-met-liniaal icon-hand-met-plantje icon-wereldbol icon-handdruk icon-megafoon icon-persoon-met-tandwiel icon-cookie icon-label open icon-search handleiding
Nieuws 05 nov 2020

Veiligheid in gevaar door tekorten bij toezichthouder NVWA

De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) kampt met zo'n nijpend personeelstekort, dat de voedselveiligheid in gevaar is en Nederland niet voldoet aan Europese toezichtseisen.

Op honderd van de 152 toezichttaken schoot de NVWA in 2019 tekort, blijkt uit onderzoek van Deloitte uitgevoerd in opdracht van landbouwminister Carola Schouten.

De toezichthouder controleert nauwelijks op gevaarlijke stoffen in voedsel, zoals bacteriën in vlees en zuivel en bestrijdingsmiddelen op groente en fruit. Consumenten met een voedselallergie lopen volgens Deloitte extra gevaar omdat de NVWA weinig tijd heeft om producten te controleren op sporen van gluten of pinda's.

Ook is de controle op babyproducten en kinderspeelgoed ondermaats. Dat verhoogt het risico op kinderen die stikken in speelgoed, of gewond raken door een slechte kinderstoel. De afgelopen jaren vonden meerdere soms dodelijke ongevallen plaats met springkussens en kermisattracties, maar de controle op dit soort producten is nog altijd slecht.

Te vol takenpakket

Aanleiding voor het onderzoek is een mislukt ICT-project, maar de NVWA gaat al jaren gebukt onder interne problemen. De huidige organisatie is in 2012 ontstaan na een fusie van een groot aantal toezichthouders. Schaalvoordelen moesten €50 mln aan besparingen opleveren, bijna een vijfde van het budget. Maar door slechte synergie stegen de kosten juist met €22 mln. Het kabinet-Rutte I besloot tegelijkertijd nog eens te bezuinigen. Sinds 2014 krijgt de NVWA er weer tientallen miljoenen per jaar bij, maar de personeelsproblemen blijven.

Ook de Inspectie SZW, het UWV en de Belastingdienst kregen te maken met bezuinigingen van de kabinetten-Rutte, waarna een personeelstekort ontstond en er weer geld bij moest. In december gaf minister Wouter Koolmees van Sociale Zaken toe dat er te hard is bezuinigd. 'Het moeilijke is dat we de problemen nu niet kunnen oplossen door er €100 mln bij te geven', zei Koolmees tegen NRC. 'Daarvoor is het te complex.'

Mond- en klauwzeer

De NVWA controleert te weinig op dierziekten, waardoor het risico op een uitbraak groter wordt. In dat geval zullen landen hun grenzen sluiten voor Nederlandse producten, zoals bij de uitbraak van mond- en klauwzeer gebeurde. Deloitte constateert dat exportlanden Nederland op meerdere tekortkomingen hebben gewezen, maar de NVWA had geen tijd om hier iets mee te doen.

Europese regels verplichten de NVWA veevoer in een laboratorium te onderzoeken, maar dit gebeurt niet. Dat werkt fraude in de hand. Deloitte waarschuwt voor milieuschade, als koper en zink via slecht voer in het grondwater terechtkomen. En veevoer kan de gekkekoeienziekte (BSE) overbrengen. Tekortkomingen in het toezicht kunnen Nederland een berisping van de Europese Commissie en internationale reputatieschade opleveren.

Dat Nederland nauwelijks controleert op mestfraude, kan eveneens leiden tot een aanvaring met Brussel. Sommige boeren verstrooien meer mest dan toegestaan, met als gevolg extra stikstofuitstoot. De onderzoekers vrezen dat Nederland de 'derogatie' kwijtraakt, een Europese uitzonderingsregel die boeren toestaat meer mest over hun land uit te rijden. Zonder derogatie moeten zij zo'n €150 mln betalen om het mest te verwerken, of de veestapel moet met een vijfde inkrimpen.

Organisatieproblemen

Vanwege de problemen en een ontspoord ICT-project van €65 mln stapte inspecteur-generaal Rob van Lint per 1 mei op. Tijdelijk opvolger Maarten Ruys constateert in een 'herbezinningsdocument' een waslijst aan organisatieproblemen. Hoge werkdruk, administratieve rompslomp, een kloof tussen top en werkvloer, en 'eilanden' die nauwelijks samenwerken.

Ruys waakt ervoor met 'indrukwekkende en allesomvattende plannen' te komen, zoals zijn voorgangers. Die plannen waren te breed, te ambitieus, te snel ingevoerd. Hij constateert 'een grote verandermoeheid in de organisatie'.

De afdeling voor risicogericht toezicht heeft door het personeelstekort onvoldoende zicht op misstanden. Zo heeft de afdeling geen tijd om na te gaan hoeveel brandgevaarlijke lithium-ion-batterijen (vooral te vinden in mobiele telefoons en e-bikes) er op markt zijn.

Meldingen blijven zolang liggen dat ze niet meer te onderzoeken zijn. Grote spelers blijven buiten schot omdat de NVWA geen tijd heeft voor meerdere grote onderzoeken. Fraude blijft onnodig lang voortduren doordat de NVWA te laat ingrijpt, zoals bij de fipronil-gifaffaire in de pluimveehouderij.

In een brief aan de Tweede Kamer benadrukt Schouten dat 'veel zaken binnen de NVWA goed gaan en dat de afgelopen periode ook al verbeteringen zijn gerealiseerd'. De minister maakt extra geld vrij voor de controle op mest en productveiligheid. Vorig jaar greep ze in omdat de controle in slachthuizen tekortschiet. Schouten onderzoekt of het toezicht efficiënter kan en of taken naar andere instanties kunnen.

Lees hier het artikel in het Financieel Dagblad

Bron: Financieel Dagblad, 3 november 2020